هنر مهارت حل مسئله: راهنماییهای عملی برای بهبود تواناییهای شما
آیا در حال حاضر با چالشی در زندگی خود مواجهید؟ این یک فرصت برای شماست! زیرا به این معناست که هنوز در مسیر زندگی فعال هستید. اگر چالشی وجود نداشت، شاید در اینجا نبودید.تفاوت اساسی بین انسانها، تعداد مسائلی است که با آنها روبرو شدهاند و چگونگی مدیریت و حل آنها. هر چه بیشتر مسائل را حل کنیم، رشد بیشتری تجربه خواهیم کرد. از ابتدای وجود، بشریت بر پایه حل مسائل پیش رفته و به تکامل و پیشرفت رسیده است. حل مسائل، مهارتی است که به ما امکان میدهد به اختراعات و فناوریهای جدید دست پیدا کنیم.هرگز نباید مشکلات را نادیده گرفته و به آنها بیتفاوت باشیم، زیرا این باعث میشود مشکلات بزرگتر شوند و از ما انرژی را بگیرند. به جای آن، به مسائل به عنوان چالشها نگاه کنیم و از آنها به عنوان فرصتهایی برای رشد و پیشرفت استفاده کنیم.
به نظر من، اگر فردی در زندگی خود با یک چالش روبرو شده باشد و آن را حل کرده باشد، حتی اگر درآمد، اعتبار، اعتمادبهنفس و… او کم باشد، در مسیر صحیحی قرار گرفته است. برای به دست آوردن چیزهای بزرگ، باید مسائل بزرگ را حل کنیم. امروزه، افراد بزرگی که به دستاوردهای چشمگیری دست پیدا کردهاند، از آن جهت معروف هستند که مسائل بزرگی را مواجهه و حل کردهاند.هرچه ما مسائل بیشتری را حل کنیم، به رشد بیشتری دست پیدا میکنیم؛ زیرا حل مسائل، مولد پیشرفت و تکامل است. بشر از ابتدای تاریخ، با حل مسائل، به تکامل و پیشرفت دست یافته است. به عنوان مثال، وقتی مسئلهی ارتباطات سریع پیش آمد، تکنولوژی ارتباطی به وجود آمد. وقتی مسئلهی ارتباطات گروهی بروز کرد، علوم اجتماعی و روانشناسی به تدریج توسعه یافت.با همهی اینها، باید به خاطر داشته باشیم که ما همه در زندگی خود مسائلی داریم. این مسائل میتوانند از جنبههای مختلفی از جمله مالی، ارتباطی، شغلی و… باشند. اما هر چه بیشتر با این مسائل روبرو شویم و آنها را حل کنیم، به سمت رشد و پیشرفت بیشتر خواهیم رفت.
اینکه ما نسبت به مسائل خود بیتفاوت باشیم یا وجود آنها را نادیده بگیریم، چیزی از آنها کم نمیکند؛ ولی اگر یاد بگیریم چگونه با مسئلهها روبهرو شویم، کمک زیادی به ما میکند. هرچه مسئلهی بیشتری حل کنیم، بزرگتر میشویم.
واقعیت این است که اگر خودمان به طور فعال با واقعیت روبرو شویم، بهتر است تا اینکه واقعیت به شکلی ناگهانی و سختگیرانه با ما روبرو شود و ما را متعجب کند. مهارت حل مسئله به اندازهای اساسی است که امروزه به عنوان یکی از ده مهارت اصلی توسط سازمان جهانی یونسکو تلقی میشود که هر فرد در هر جایگاهی که باشد، باید آن را دارا باشد. در هر زمینهای که فعالیت داشته باشیم، موفقیت ما با به دست آوردن این مهارت برمیگردد، چرا که از آن برای مواجهه با چالشها و ارتباطات جمعی استفاده میکنیم تا به آرامش برسیم. افرادی که توانایی حل مسئله را دارند، همواره مورد احترام هستند، ساختار اصطلاح معنایی “مرید، مراد و مرشد” نیز از همین مهارت به وجود آمده است. افرادی که به سوالات پاسخ میدهند و مسائل را حل میکنند، به این دلیل قابل احترام هستند چرا که در مواجهه با چالشها و مشکلات به این پاسخها دست یافتهاند. در برخورد با مشکلات، بهتر است به آنها به عنوان مسئله نگاه کنیم و بیاموزیم که چگونه آنها را حل کنیم، زیرا این به تعریفهای ما از موقعیت برمیگردد.
گام اول در حل مسئله، تشخیص مسئله است
ویژگی مشکل این است که اگر به آن بیتوجهی و بیتفاوتی نشان دهیم، به تدریج بزرگتر و پیچیدهتر میشود و در نتیجه، تاثیرات منفی بیشتری بر زندگی و انرژی ما خواهد داشت. بنابراین، گام اول برای تبدیل مشکل به مسئله، تشخیص دقیق مسئله است. ابتدا باید با دقت و منطق به موضوع نگاه کرده و عوامل و علت و معلولی آن را شناسایی کنیم. به عنوان مثال، اگر با مشکلات مالی مواجه هستیم، باید بررسی کنیم که چه عواملی باعث شده است که در این وضعیت قرار گرفتهایم؟ آیا شغلمان مناسب نیست؟ آیا مدیریت مالی صحیحی داریم؟ یا شاید مسئولیت پذیری و کنترل بر خرجهایمان کم است؟
در تشخیص مسئله، از ترکیب هوش منطقی و حسیات دل انسان استفاده میشود. برای حل مسائل، گاهی باید به احساسات و حسهای داخلی خود اعتماد کرده و آنها را به رهبری در مسیر درست برای رسیدن به راهحلهای خلاقانه به کار برد. همچنین، نباید از منطق و تفکر منطقی عقبنشینی کرد، زیرا این دو بهیکدیگر کمک میکنند تا مسئله را به درستی تشخیص داده و به راهحلهای اثربخش تری دست یابیم.
لازم نیست به فکر حل کردن وجود یا عدم وجود گردباد باشیم؛ زیرا مشکل اصلی ما این نیست. کافی است در را ببندیم تا از هدر رفتن انرژی جلوگیری کنیم. ترکیب نگاه منطقی و احساسی به مسئله، به ما کمک میکند تا اطلاعات دقیقی دربارهی علتهای ایجاد آن به دست آوریم. تا زمانی که ندانیم یک مسئله چگونه به وجود آمده، قادر به حل آن نخواهیم بود. همچنین تا زمانی که درک نکنیم بیماری چگونه در ما شکل گرفته و چه عواملی مانند عادتها، تغذیه، خواب، نحوهی پوشش و موارد دیگر بر آن تأثیرگذار بودهاند، نمیتوانیم آن بیماری را درمان کنیم.
پزشکان نیز دقیقاً همین کار را میکنند؛ آنها قبل از شروع درمان، تلاش میکنند بفهمند درد از کجا ناشی شده است، زیرا اگر درمان آغاز شود ولی عوامل ایجادکنندهی درد هنوز برطرف نشده باشند، درد دوباره بازخواهد گشت و درمان بیثمر خواهد بود. این مسئلهای است که بارها در زندگی با آن مواجه میشویم. مثلاً، گاهی به کسی اعتماد میکنیم، اما روشهای اعتماد کردن ما دچار مشکل است. به مرور زمان، افراد بیشتری وارد زندگی ما میشوند که از این اعتماد نادرست سوءاستفاده میکنند.
ممکن است با مسائل مختلفی در زندگی روبرو شویم. مثلاً ممکن است با مشکلات مالی یا عاطفی مواجه باشیم یا بخواهیم به هدفی برسیم که موانع زیادی در مسیر آن وجود دارد. اگر به منطق و احساس خود توجه کنیم و اطلاعات کافی به دست آوریم، متوجه میشویم که ریشهی اصلی آن مسئله در درون خود ما نهفته است.
وقتی مسئله را به درستی شناسایی کنیم، مرحلهی بعدی که طراحی و خلق راهحلها و گزینههای گوناگون برای مواجهه با آن است، آغاز میشود. در این مرحله نباید تنها به یافتن یک راهحل اکتفا کنیم؛ بلکه باید به دنبال ایجاد و ارزیابی چندین گزینه باشیم تا بتوانیم بهترین راهکار را انتخاب کنیم.
هدف اصلی گام دوم در فرآیند تشخیص مسئله، یافتن راهحل صحیح و مناسب است
برای یافتن راهحل مناسب، باید مجموعهای گسترده از گزینهها در اختیار داشته باشیم. اغلب اوقات، راهحلهای ما یا کارایی ندارند یا به سرعت نتیجه نمیدهند، بنابراین نیاز به راهحلهای جایگزین داریم.
تصور کنید به صد میلیون تومان نیاز داریم. اولین راهحل این است که پول را از دوستان و آشنایان قرض بگیریم. اگر این راه نشد، وام گرفتن را امتحان میکنیم. اگر وام هم کارساز نبود، ممکن است به فروش یکی از داراییهایمان فکر کنیم. منظور از داشتن گزینههای مختلف این است که هر احتمالی را، حتی اگر دور از ذهن باشد، در نظر بگیریم و روی کاغذ بیاوریم. در این فرآیند، همواره در حال تولید و بررسی راهحلهای جدید هستیم.
در اصل، ایجاد گزینه یعنی خلق راهحلهای متنوع. در بسیاری از مواقع که مسئله را تشخیص میدهیم، نمیدانیم چه راهحلی کاربردی است؛ اما در این فرآیند میتوانیم به آن راهحلها دست یابیم. باید با مشورت، مطالعه و تحقیق، تا حد ممکن راهحلهای مختلفی برای مسئله پیدا کنیم. در فرآیند تشخیص مسئله، بیشتر به چراییها فکر میکنیم؛ زیرا در گام دوم باید به چگونگی رفع آن مسئله و مشکل بپردازیم، یعنی چگونه میتوانیم مانع و مشکل را از مسیر خود برداریم.
با انجام چه کارهایی سرعت حل مسئله بیشتر می شود؟
گام سوم این است که گزینهها و راهحلهایی که شناسایی کردهایم را به اقدامات عملی تبدیل کنیم. یعنی نقطهی شروع مناسبی پیدا کنیم و به قول معروف، آستینها را بالا بزنیم و دست به کار شویم. روند اجرایی باید شامل سه مرحله باشد:
1. اولویتبندی هوشمندانه: در قسمت شانزدهم سریال رکاب به موضوع اولویتبندی پرداختیم. از میان تمامی راهحلهایی که برای حل مسئله شناسایی و یادداشت کردهایم، باید چند راهحل اصلی را در اولویت قرار دهیم. اینکه چه اقداماتی را ابتدا انجام دهیم تا سرعت حل مسئلهمان افزایش یابد. اولویتبندی هوشمندانه به ما کمک میکند راهحلهایی که تاثیر کمتری دارند را کنار بگذاریم و از اتلاف وقت جلوگیری کنیم.
2. تعیین ضربالاجل: دومین نکتهای که در روند اجرایی به ما کمک میکند، تعیین ضربالاجل است. باید زمانی مشخص برای رسیدن به نتیجه تعیین کنیم. اگر مبلغی پول نیاز داریم یا با مشکلی ارتباطی مواجه هستیم، نمیتوانیم بدون برنامه بگوییم “میبینم چه میشود” و ده سال وقت صرف کنیم تا مسئلهمان حل شود. برای حل این مشکل، باید ضربالاجل یا مهلت نهایی (deadline) مشخص کنیم.
وقتی مسئله را به درستی شناسایی کنیم، مرحلهی بعدی که طراحی و خلق راهحلها و گزینههای گوناگون برای مواجهه با آن است، آغاز میشود. در این مرحله نباید تنها به یافتن یک راهحل اکتفا کنیم؛ بلکه باید به دنبال ایجاد و ارزیابی چندین گزینه باشیم تا بتوانیم بهترین راهکار را انتخاب کنیم.
برای پرداخت بدهیها، پایان دادن به یک رابطه اشتباه، تحویل پروژههای کاری و هر کار دیگری باید یک زمان پایان مشخص کنیم. مشکل اینجاست که هر مسئلهای، مسئله جدیدی به وجود میآورد. حتی حل یک مسئله نیز مسئله جدید دیگری ایجاد میکند که بخش جداییناپذیر فرآیند حل مسئله است. وقتی ضربالاجل تعیین میکنیم، حداقل این اتفاق میافتد که مسئلههای قبلی را حل کردهایم و زمانی برای آنها در نظر گرفتهایم.
3. اقدامات اصلاحی: آخرین مرحله در روند اجرایی حل مسئله، پس از تعیین ضربالاجل و شروع کار، اقدامات اصلاحی است. گزینههایی که ابتدا به ذهن ما خطور کرده بود، زمانی بودند که هنوز کار را شروع نکرده بودیم و تحت فشارها و شرایط سخت قرار نگرفته بودیم. بسیاری از ایدههای ما ناآزموده بودند و در مرحله دوم حل مسئله باید اصلاح و بهبود پیدا کنند تا به نتیجهی مدنظر دست یابیم.
ینطور نیست که مثلاً قرصی را مصرف کنیم و انتظار داشته باشیم بلافاصله درمان شویم. بیماری و مشکل ما در طی یک فرآیند طولانی شکل گرفته است؛ بنابراین، باید در طول زمان و با صبر و حوصله درمان شود. هر مسئلهای که با راهحلهای سریع و فوری و اقدامهای ضربالاجلی مواجه شود، مانند یک مسکن موقت عمل میکند و نتیجهبخش نخواهد بود. در فرآیند حل مسئله، باید تا حد امکان از راهحلهای فوری دوری کنیم؛ زیرا این راهحلها اغلب اولین گزینههایی هستند که به ذهن میرسند. شاید به دلیل خستگی یا فشار تصمیمگیری مجبور شویم سریعترین، ابتداییترین و ناپختهترین راهحلها را انتخاب کنیم؛ اما این راهحلهای سریع معمولاً نتیجهی حرفهای و مطلوبی ندارند. یادمان باشد که بهاندازهی مسائلی که داریم، زندگی و کسبوکار بزرگتر یا کوچکتری خواهیم داشت. اگر خواهان یک زندگی قوی و محکم هستیم، باید مسائل قوی و محکمی را نیز حل کنیم.
مطالب زیر را حتما مطالعه کنید
مدل کسبوکار: چارچوبی برای موفقیت کسبوکارها
فرآیند راهاندازی کسبوکار و خط رشد کسبوکار چیست؟ الزامات رشدی فردی کارآفرین چیست؟
چطور میتوانیم ایدههای جدید کسبوکار پیدا کنیم؟
راهنمای جامع نگارش طرح کسبوکار: مراحل، ضرورتها و بخشهای کلیدی
دیدگاهتان را بنویسید