چگونه با بودجه کم، تحقیقات بازاریابی موثر انجام دهیم؟

در این مقاله، به شما راهکارهایی ارائه میدهیم تا از طریق تحقیقات بازاریابی بتوانید مشتریان و رقبا را بهطور عمیقتری بشناسید و به درک بهتری از سازمان خود برسید. چه عواملی محصولات شما را از محصولات رقبا متمایز میکند؟ این پرسش و پرسشهای مشابه، به شما کمک میکنند تا استراتژی بازاریابی خود را روشنتر کنید، ارزیابیهای دقیقتری داشته باشید و تصمیم بگیرید که در برنامههای بازاریابی خود (چه بصری و چه کلامی) بر روی چه جنبههایی (تبلیغات، روشهای فروش، ارتباط با رسانهها، وبسایت و…) تمرکز کنید.
یکی از همکارانم در مصاحبهای با رادیو اقتصاد با عنوان “چالشهای معرفی محصولات جدید در بازار”، به اهمیت شناخت فضای ذهنی و نوع تفکر مشتری بهعنوان راز موفقیت کسبوکار در نفوذ به بازار اشاره کرد. تحقیقات بازاریابی نقطه شروع این مسیر است. جالب است بدانید که ۹۰ درصد تحقیقات بازاریابی توسط تنها ۱۰ درصد از شرکتها انجام میشود. شرکتهای بزرگ معمولاً شرکتهای تحقیقاتی را استخدام میکنند تا نظرسنجیهای گستردهای انجام دهند و گروههای مباحثه با مشتریان تشکیل دهند. سپس بازاریابها این گزارشهای ۵۰ صفحهای پر از جدول و نمودار را پیش از هر تصمیمی مطالعه میکنند. اما من این روش سنتی را توصیه نمیکنم، زیرا احتمالاً وقت، سرمایه و حوصلهی شما محدودتر از آن است که به این روش نیاز دارد. بهجای آن، به شما کمک میکنم رویکردی کاوشگرانه اتخاذ کنید، به این معنا که با استفاده از روشهای ساده و مؤثر، اطلاعات لازم درباره مشتریان و رقبا را کسب کنید.
شما به عنوان یک بازاریاب باید همواره کنجکاو و جویای پاسخهای ارزشمند باشید؛ این فرآیند حتی با بودجههای محدود نیز قابل انجام است.
فهرست مطالب
Toggleچه زمانی و چرا باید تحقیقات بازاریابی را در کسبوکار خود انجام دهیم؟
شرکتهای بزرگ تحقیقات بازاریابی گستردهای انجام میدهند تا به نگرانی بازاریابها در مورد شکست احتمالی فعالیتهای بازاریابی پاسخ دهند. اما بهجای هدر دادن زمان و منابع در نظرسنجیها و جلسات بیپایان، بهتر است به این نکته توجه کنید که بیش از نصف سرمایه صرف شده برای تحقیقات بازاریابی در نهایت به استراتژیهایی ختم میشود که بازاریابها از قبل تصمیم به اجرای آنها داشتهاند. بنابراین، وقت خود را برای چنین فعالیتهایی هدر ندهید.
دلایل منطقی برای انجام تحقیقات بازاریابی چیست؟ در اصل، اگر پس از انجام تحقیقات، به ایدههای جدیدی دست پیدا کنید یا تصمیمات بهتری بگیرید، این تحقیقات قطعاً ارزشمند بودهاند. همچنین، تحقیقات میتوانند به شما کمک کنند تا خودتان و جایگاهتان را بهتر بشناسید و ارتقا دهید. به نظر من، این تنها دلایل معقول برای پذیرش زحمت تحقیق هستند. شما چه فکر میکنید؟
تحقیقات بازاریابی: راهی برای کشف ایدههای نو و بهتر
اطلاعات موجب تحریک تخیل میشود و استراتژیهای نوینی را به ذهن میآورد، همچنین به کشف فرصتهای تجاری عالی کمک میکند. بنابراین، همواره گوش به زنگ حقایق جذاب، شگفتانگیز و الهامبخش باشید.
اما بیش از حد زمان خود را صرف تحقیقات نکنید. هیچگاه به طور قطعی نمیدانید که آیا در نهایت از این تحقیقات به اطلاعات مفیدی دست خواهید یافت یا خیر.
بسیاری از اطلاعات بهسادگی از یک گوش وارد و از گوش دیگر خارج میشوند، بدون اینکه ایدهای جدید و هوشمندانه به همراه داشته باشند. با این حال، بهتر است اشتراک انواع مختلفی از نشریات و سایتها را بگیرید و با افراد مختلف (چه درون و چه بیرون از حرفه و صنعت) گفتوگو کنید تا در جریان ایدهها و واقعیتهای جدید قرار بگیرید. همیشه نظر مردم را درباره محصول و خدمات خود جویا شوید. هر بازاریابی باید یک دفترچه کوچک برای جمعآوری ایدهها در جیب یا کیف خود داشته باشد و هر روز نظرات و ایدههای مردم را در آن یادداشت کند. این کار به مرور به یک عادت تبدیل میشود و شما را به دنیای بازار میکشاند تا از فروشندهها، کارمندان، مشتریان و حتی افراد غریبه درباره ایدهها و پیشنهادهایشان بپرسید. هیچگاه نمیتوانید از قبل بگویید کدام پیشنهاد ارزشمند خواهد بود.

تحقیقات بازاریابی برای بهبود کیفیت تصمیمگیری
آیا با موقعیتهایی مواجه شدهاید که پیش از تصمیمگیری به اطلاعات بیشتری نیاز داشته باشید؟ اگر چنین است پس وقت بگذارید و موقعیت را بهروشنی تعریف کنید، همچنین فهرستی از گزینههای شدنی و معقول فراهم آورید. انتخاب یک آگهی تبلیغاتی موفقیتآمیز، برآورد صحیحتر از میزان فروش یا کشف اینکه مشتریان خدمات جدیدی را میطلبند، نمونههایی از این موقعیتهایی هستند که تحقیقات برای تصمیمگیری در مورد آنها بسیار مفید است. جدول زیر نمونهای از یادداشتهای احتمالی را به شما نشان میدهد.

تحقیق برای درک عشق و نفرت
واکنش افراد به محصول و خدمات شما سرنوشت و موفقیت آن را تعیین میکند. اگر ارزیابی مشتریان از تمام جنبههای محصولاتتان را جمعآوری کنید، بسیاری از آنها را معمولی خواهید یافت. مثلاً یک شعبه بانکی ممکن است کارهای مربوط به چک، پسانداز و حسابهای بازار پولی را انجام دهد، اما برخی ویژگیها میتوانند بهطور خاص برجسته و استثنایی باشند. به عنوان مثال، اگر در ساعت ناهار که مردم برای انجام امور بانکی خود بیرون میآیند، صف طولانی جلوی باجه پرداخت تشکیل شود، این نکتهی بسیار منفی در ذهن مشتریان باقی میماند. خاطره صفهای طولانی از ذهن مردم پاک نمیشود و همیشه درباره آن با دیگران صحبت میکنند. این موضوع باعث میشود مشتریان بانک خود را تغییر دهند و با بدگویی، مشتریان احتمالی دیگر را نیز فراری دهند.
حالا به وجه مثبت قضیه نگاه کنیم، اگر شعبه بانکی مسئولان پرداخت خوشبرخورد، سالن زیبا و آراستهای داشته باشد و پذیرایی مطبوعی (مثل یک فلاکس چای ساده با چای تیبگ) برای مشتریان فراهم کند، این گرمی و محبت در ذهن مشتریان حک میشود و آنها را جذب کرده و به مشتریان وفادار تبدیل میکند. علاوه بر این، این مشتریان با تعریف و تمجید از بانک باعث جذب مشتریان بیشتری میشوند. این استراتژی همان بود که بانکهای خصوصی ایران در ابتدای ورود به بازار از آن استفاده کردند.
طراحی استراتژیک تحقیقات بازاریابی
هر تحقیق باید با تحلیل دقیق تصمیماتی که قرار است اتخاذ شوند، آغاز شود. پیش از شروع تحقیقات بازاریابی، لازم است با دقت و جدیت به این تصمیمات فکر کنید.
بهویژه باید:
گزینههای واقعبینانه برای هر تصمیم را مشخص کنید.
سطح عدم قطعیت و ریسک مربوط به هر تصمیم را ارزیابی کنید.
سپس برای هر تصمیم پرخطر یا نامطمئن، باید پرسشهایی مطرح کنید که پاسخ آنها به کاهش خطر یا عدم قطعیت آن تصمیم کمک کند. با داشتن این پرسشها، آمادهی شروع تحقیقات هستید! وقتی با چنین رویکردی پیش میروید، اغلب متوجه میشوید که نیازی به تحقیق گسترده ندارید. اما برخی پرسشها از فرایند انتخاب بیرون میآیند و مشخص میشود که نامزدهای مناسبی برای تحقیق هستند. این موارد باید بر اساس طرح مجموعهای از سؤالات باشند که عدم قطعیت را در تصمیمگیریهایتان کاهش دهند یا گزینههای جذاب و جدیدی برای شما آشکار کنند. مثلاً برای اینکه بفهمید آیا نحوهی ارائه محصولتان مناسب است یا خیر، میتوانید این پرسش را مطرح کنید: «آیا محصول بهدرستی ارائه شده یا نحوهی ارائه آن باید تغییر کند؟» در این مورد، ممکن است سؤالات دیگری نیز بپرسید: مردم در حال حاضر چه درکی از کیفیت و عملکرد محصول ما دارند؟ محصول ما را در مقایسه با رقبا چگونه میبینند؟ و ویژگی بارز محصول ما چیست؟ اگر پاسخ تمام این پرسشها را بدانید، قادر خواهید بود تصمیمات درست و مناسبی بگیرید. بنابراین، ابتدا باید برنامههای بازاریابیتان را با دقت زیادی تعریف کنید. تا زمانی که نمیدانید چه تصمیماتی باید بگیرید، تحقیقات بازاریابی اهمیت چندانی نخواهد داشت.
بررسی و تحلیل رفتار و عملکرد مشتریان در تحقیقات بازاریابی
در تحقیقات بازاریابی دستاول، اطلاعات از طریق پاسخهای مردم به سؤالات جمعآوری میشود. به طور کلی، این نوع تحقیق شامل مشاهدهی رفتار مردم و دریافت پاسخهای کتبی یا شفاهی از آنها است. مدیران یک آکواریومپارک به دنبال یافتن جذابترین و محبوبترین بخشهای پارک بودند. آنها یک محقق را برای انجام نظرسنجی استخدام کردند، اما محقق پیشنهاد داد به جای نظرسنجی، کف سالن را بررسی کنند تا ردپاها و مسیرهای حرکت در روزهای بارانی را ببینند. شواهد بهدستآمده از این روش، بخشهای محبوب آکواریوم را نشان داد. زمین جلو قسمتهای دیدنی بیشترین ساییدگی را داشت و مسیرهای ساییدهشده و فرورفته به نقاط دیدنی و جذابی منتهی میشد که بازدیدکنندگان ابتدا ترجیح داده بودند آنها را ببینند.

به اطراف خود نگاه کنید، مشتریان همه جا حضور دارند. مشاهدهی مشتریان و به دست آوردن اطلاعات تازه و ارزشمند کار دشواری نیست. حتی بازاریابهای B2B هم میتوانند با یک نگاه، شواهد بسیاری درباره مشتریان خود کسب کنند. برای مثال، تعداد و مسیر حرکت کامیونهای یک شرکت در جادههای مختلف میتواند نشان دهد که کدام مناطق کسبوکار آنها پررونقتر و کدام مناطق کسادتر است.
برای اینکه بتوانید یکی از مشتریان را در حال استفاده از یکی از محصولاتتان مشاهده کنید، راهی پیدا کنید. هدف من از شما مشاهده است، نه صرفاً تماشا. کاغذ و قلم را بردارید و با دقت به جزئیات توجه کنید تا هیچ نکتهای از نظرتان پنهان نماند. ببینید مشتری چگونه از محصول استفاده میکند، ترتیب کارهای او چگونه است و چقدر زمان میبرد؟ چه میگوید (اگر چیزی میگوید)؟ آیا خوشحال به نظر میرسد یا ناراضی است؟ آیا مشکلی پیش آمده؟ آیا همهچیز روبهراه است؟ آیا بازده و عملکرد محصول او را شگفتزده کرده؟ یادداشتهای دقیقی بردارید و سپس در مورد آنها فکر کنید. من تضمین میکنم که با این روش در تحقیقات بازاریابی، دستکم در یک مورد برای بهبود محصول خود به بصیرت و بینشی ارزشمند دست خواهید یافت.
پرسوجو از مشتریان
نظرسنجی مانند نان و کره تحقیقات بازاریابی است و این بیدلیل نیست. در اغلب موارد، با فهمیدن نظرات مردم، اطلاعات ارزشمندی به دست میآورید. البته روشهای نظرسنجی دارای کمبودها و نقایص خاص خود هستند. مشتریان همیشه نمیدانند که چه نظری دارند یا چگونه عمل میکنند. حتی وقتی هم که میدانند، استخراج اطلاعات از آنها ممکن است بسیار پرهزینه باشد. با این وجود، هر بازاریاب در برخی موارد نظرسنجی را بسیار مفید میداند. این پرسشها به شناخت بیشتر وضعیت مشتریان کنونی ما نیز کمک میکند.
اگر محصول شما رضایت مشتریان را جلب کند، آنها دوباره به شما باز خواهند گشت، اما اگر رضایتی نداشته باشند، باید با آنها خداحافظی کنید.
ازآنجاکه جذب مشتریان جدید بهطور معمول ۴ تا ۲۰ برابر بیشتر از حفظ مشتریان قدیمی هزینه دارد (بسته به نوع کسبوکار شما)، از دست دادن مشتریان ساده نیست. به همین دلیل، تحمل ناخشنودی آنها نیز دشوار است و هر بازاریاب باید اهدافی برای رضایت مشتریان تعیین و ارزیابی کند. بسیاری از تجار به دنبال افزایش میزان رضایت مشتریان در هر سال نیستند، اما اگر شما برای آنها کار میکنید، لازم است با ارائه هشدارهایی، آنها را آگاه کنید. بهترین روش برای این کار، ایجاد یک مقیاس رضایت مشتری است که محصول یا شرکت شما را به شکلی واقعبینانه نشان دهد. این مقیاس را میتوان از طریق پرسشهای نظرسنجی یا ارزیابی شکایات مشتریان به دست آورد. بهترین مقیاسها از ترکیب چندین منبع اطلاعاتی در یک فهرست کلی به دست میآیند. پس از ایجاد این مقیاس، شرکت شما مجبور خواهد بود به مسئلهی رضایت مشتریان جدیتر نگاه کند. بسیاری از این مقیاسها و ارزیابیها با کسب رضایت سطحی از مشتریان فقط مشکلات را پنهان میکنند. در شرکتهای بزرگتر، گاهی مشاهده میشود که با طرح سوالاتی که بهراحتی پاسخ مثبت دریافت میکنند، تلاش میشود ارزیابیهای مثبتتری به دست آورند و به مشتریان فشار وارد کنند.
همچنین از پرسشها یا ارزیابیهایی که بیش از حد کلی هستند، پرهیز کنید. این مشکل پایه و اساس اکثر تحقیقات بازاریابی است. بهعنوان مثال، اگر از مشتریان بپرسید که میزان رضایت خود را بر اساس مقیاس ۱ تا ۱۰ ارزیابی کنند، این پرسش چندان معنادار نیست. بهطور مثال، نمره میانگین ۷۶/۸ چه معنایی دارد؟ این نمره احتمالاً بالاست، اما آیا مشتریان واقعاً راضی هستند؟ آیا این پرسش از آنها میپرسد که آیا رضایتشان نسبت به شما بیشتر شده یا کمتر؟ و آیا آنها از شما بیشتر از رقبایتان راضیاند یا خیر؟ من به پرسشهایی که جزئیتر هستند بیشتر علاقهمندم، مانند: «آیا تجربه خرید با ما راحت و خوشایند بود؟»
رضایت مشتریان باید به گونهای باشد که هم نسبت به انتظارات خود و هم نسبت به ارزیابی آنها از رقبایشان بالا باشد. در تحقیقات بازاریابی، رضایت مشتریان تأثیر قابل توجهی بر نرخ حفظ مشتری دارد. برای درک اینکه آیا مشتریان شما بالاتر یا پایینتر از استانداردهای فعلی هستند، باید سؤالاتی جدی و دقیق مطرح کنید. میتوانید از سؤالاتی استفاده کنید که اطلاعات مهمی را افشا کنند، مانند:
با یک نگاه خلاقانه به سؤالات زیر بنگرید:
۱- کدام شرکت (محصول) در حال حاضر بهترین عملکرد را دارد؟
(با یک خط دور گزینهی موردنظر خود و فضایی برای موارد دیگر)
۲- محصول خود را در مقایسه با محصولات رقبا بررسی کنید:
بسیار بدتر مشابه بسیار بهتر
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
۳- محصول خود را در مقایسه با انتظاراتتان ارزیابی کنید:
بسیار بدتر مشابه بسیار بهتر
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
با تجزیه رضایت مشتریان به جزئیات کوچکتر، میتوانید با مشتریان به نتایج مفیدی دست یابید. تشکیل گروههای بحث و گفتگوهای شخصی با آنها میتواند به شما کمک کند تا یک فهرست مفصل درباره اجزای تشکیلدهنده رضایت آنها تهیه کنید. به عنوان مثال، درباره خدمات حملونقل آنلاین، میتوانید این سؤالات را مطرح کنید:

۱- شرکت اسنپ را ازلحاظ سرعت خدمات در مقایسه با رقبا ارزیابی کنید.
بسیار بدتر مشابه بسیار بهتر
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
۲- شرکت اسنپ را به مطمئن بودن در ارائه خدمات حملونقل مسافر در مقایسه با رقبا ارزیابی کنید.
بسیار بدتر مشابه بسیار بهتر
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
۳- شرکت اسنپ را ازلحاظ راحتی استفاده از خدمات در مقایسه با رقبا ارزیابی کنید.
بسیار بدتر مشابه بسیار بهتر
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
۴- شرکت اسنپ را ازلحاظ برخورد دوستانه رانندگان در مقایسه با رقبا ارزیابی کنید.
بسیار بدتر مشابه بسیار بهتر
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷
صنعت چاپ و با استفاده از طراحان گرافیک است.
در حین اجرای تحقیقات بازاریابی، ممکن است بهسادگی هدف اصلی یعنی رضایت مشتریان را از یاد ببرید. بدون شک، برای طراحی برنامه بازاریابی یا شناسایی مسائل، نیاز است به مسائل مختلف دقت کنید؛ اما هیچکدام از اطلاعاتی که به دست میآورید اهمیت ندارند، مگر اینکه به بلندمدت به بهبود رضایت مشتریان منجر شوند. هرگاه تحقیقی را شروع میکنید، باید بخشی از توجهتان را به رضایت مشتریان اختصاص دهید. این استانداردها برای ارزیابی درست و واقعی برنامه بازاریابی بسیار حیاتی هستند!

۱۷ ایده برای انجام تحقیقات بازاریابی با هزینه کم
میتوانید برای یک آگهی تبلیغاتی جدید هزینههای بسیار زیادی نداشته باشید. به جای آن، با بررسی و تحلیل حدسها و بینشهای خود از طریق روشهای ارزان و رایگان به تحقیقات خود تمرکز دهید. اگر تصمیم دارید هزینهای برای تحقیقات بازاریابی صرف کنید، در اینجا ۱۷ ایده را برای شما معرفی میکنیم تا به شما کمک کنیم که در مسیر صحیح قرار بگیرید.
1.مقایسه روش خود با روش رقبا
با مقایسه رویکرد بازاریابی خود با رویکرد رقبای خود، به سادگی میتوانید متوجه شوید که مشتریان چه اقداماتی را بیشتر از همه ترجیح میدهند. فهرستی از تفاوتهای شما با رقبا بر اساس تجزیه و تحلیل فعالیتهای بازاریابی تهیه کنید. آیا آنها قیمتهای بالاتری دارند؟ آیا ممکن است نمونههای رایگان ارائه دهند؟ آیا برخی از آنها ضمانتهای مبتنی بر بازگشت پول ارائه میدهند؟
یک فهرست حداقل پنج تفاوت بین رویکرد بازاریابی شما و رقبا بر اساس تجزیه و تحلیل فعالیتهای بازاریابی تهیه کنید. سپس از ده نفر از مشتریان برجسته خود خواهش کنید که این فهرست را بررسی کرده و ترجیحات خود را اعلام کنند. نتایج را ثبت کرده و از آنها دلایل انتخابهایشان را بپرسید. ممکن است بفهمید که رویکردهایی که مشتریانتان جذاب میدانند، با رویکرد کنونی شما کاملاً متفاوت هستند.
2.مستندسازی با عکس و توضیح از مشتریان
یک تابلو اطلاعاتی بسازید و عکسهایی از مشتریانتان را به همراه اطلاعاتی درباره آنها به آن بچسبانید. این تابلو پایگاه داده ی شما درباره مشتریان است. هنگامی که در تصمیمگیری مردد هستید و نمیدانید چه کاری انجام دهید، جلوی این تابلو اطلاعاتی بنشینید و با نگاه به آن خود را با مشتریان و نقاط قوت و ضعف آنها هماهنگ کنید. به عنوان مثال، اطمینان حاصل کنید که سبک و لغتهای استفاده شده در نامهها یا تبلیغاتی که به کار میبرید بازخوردهای مشتریان را به خوبی انعکاس میدهد یا نه؟ آیا این سبک و لغتها مورد پسند آنهاست یا اینکه نیاز به تغییر دارد؟
3.دعوت مشتریان به فعالیتهای تفریحی برای گرفتن بازخورد از آنها
دعوت مشتریان خود به یک ناهار یا شام و یا برگزاری یک مراسم قدردانی از آنها میتواند راهی جذاب برای برقراری ارتباط صمیمیتر با آنها باشد. این اقدام به شما اجازه میدهد که در یک محیط آرام و دوستانه با مشتریان تماس بگیرید. آنها در این فضا از گفتوگو لذت میبرند و نظرات خود را با شما به اشتراک میگذارند. این نوع رویدادها فرصتهای عالیای هستند تا از نظرات و واکنشهای آنها باخبر شوید. میتوانید نظر آنها را دربارهی ایدههای جدید محصولات بررسی کنید یا به نقدها و پیشنهادات آنها در مورد بهبود ویژگیهای محصولات گوش کنید. این تحقیق غیررسمی به شما کمک میکند تا با گروهی از مشتریان مورد نظر خود، که ممکن است از افراد تخصصی باشند، در ارتباط باشید و تنها وظیفهی شما فراهم آوردن محیط و خوراکیهاست.
4.استفاده از ایمیل برای ارسال نظرسنجیهای تک سؤاله

اگر با مشاغل گوناگون در ارتباط هستید، احتمالاً دسترسی به نشانههای الکترونیکی بسیاری از مشتریان خود را دارید. به بیش از ۲۰ نفر ایمیل بزنید و از آنها یک سؤال بپرسید، بله، فقط یک سؤال. این نظرسنجی فوری به شما کمک میکند تا رویکرد خود را در تحقیقات بازاریابی بهبود بخشید.
5.مراجعه به پایگاههای اطلاعاتی دولتی
سازمانهای دولتی اغلب اطلاعات گستردهای درباره افراد، خانوادهها و کسبوکارها جمعآوری میکنند و این اطلاعات را دستهبندی و در وبسایتهای خود منتشر میکنند. این پایگاههای داده دارای بخشهای آماری و تحلیلی هستند که توسط کارشناسان ماهر بهرهبرداری میشوند. این منابع میتوانند به عنوان ابزاری مفید و رایگان برای تحقیقات بازاریابی شما عمل کنند و به شما کمک میکنند تا ایدههای جدیدی برای کسب و کارتان پیدا کنید. بهویژه وقتی که نیاز به تخمین اندازه بازار منطقهای برای یک محصول دارید، این اطلاعات بسیار حیاتی میشوند. میتوانید با استفاده از آنها، میزان فروش و پوشش کسبوکارهای مختلف در شهرها یا استانهای خاص را بررسی کنید. این منابع به ویژه زمانی مفیدند که قصد دارید بفهمید آیا شرایط بازار یک شهر برای موفقیت کسبوکار شما مناسب است یا خیر.
6.مردم را هنگامی که دارند از محصولاتتان استفاده می کنند تماشا کنید
با جذب تجربیات مشتریان خود به صورت فضولانه، برای دیدن افراد در حال خرید یا استفاده از محصولات یا خدماتتان، ورودیهای مؤثری برای تحقیقات بازاریابی سازمان خود ایجاد کنید. با آنها همراه شوید و به آنچه که آنها انجام میدهند، توجه کنید؛ از چه چیزی خوششان میآید و با چه مشکلاتی مواجه هستند؟ با مشاهده عملکرد مشتریان، میتوانید درکی دقیق از تمایلات آنها، احساساتشان و نظرات موردعلاقه آنها پیدا کنید. این تجربه ارزشمند از رفتار خرید، بهترین و پرکاربردترین ابزار برای تحقیقات بازاریابی است، بدون هیچ هزینهای. این رویکرد به شما کمک میکند تا درکی عمیقتر از آنچه که مشتریانتان دوست دارند یا نمیپسندند، به دست آورید.
7.تدوین گزارشی از روند بازار

به فروشندگان، توزیعکنندهها، عوامل خدمات، کارکنان یا مشتریان خوشبرخورد ماهی یکبار ایمیل بزنید و از آنها بخواهید که فهرستی کوتاه از جریانهای مهمی که در بازار مشاهده میکنند برایتان ارسال کنند. مردم از اینکه بدانند نظرشان برای شما ارزشمند است، احساس خشنودی میکنند و ایمیل نیز این اظهارنظر را برای آنها بسیار آسان میکند. حتی میتوانید فردی را به صورت تناوبی (مثلا هر سهماه یکبار) از کارکنان خود مسئول این کار قرار دهید. یک گزارش از جریان بازار به شما خبری فوری از تغییرات در الگوی خرید، حرکت یا تهدیدی تازه از سوی رقبا و دیگر تغییرات میدهد که بازاریابی شما باید به آنها واکنش نشان دهد. این گزارشهای میدانی را چاپ کرده و در پوشهای نگهداری کنید و هر مدتی بررسی کنید تا به اثربخشی استراتژیهای بازاریابیتان دیدگاهی کلی به دست آورید.
8.مطالعه و تحلیل تبلیغات و بروشورهای رقبا به وسیلهی جدول ادعاها
محتوای بازاریابی رقبا از جمله بروشورها، آگهیها، و صفحات اینترنتی را جمعآوری کنید و آنها را در یک جدول مرتب کنید. با تحلیل ادعاهای هر کدام و نامگذاری هر ردیف با ویژگی، مزیت یا ادعا مشخص، اطلاعات مفیدی دربارهی هر رقیب بدست آورید. برای هر کسب و کار رقیب، تا سه ادعا مهم را در نظر بگیرید و با استفاده از عبارات کلیدی که در هر آگهی تبلیغاتی استفاده میشود، جدول را پر کنید. این جدول به شما کمک میکند تا بهتر بفهمید که هر کسب و کار چه مزایایی دارد و چگونه از آن برجستگی رسیده است، بدون اینکه نیازی به تحقیقات گستردهای داشته باشید.
بعد از جمعآوری ادعاهای رقبا، به مقایسه با ادعاهای خود پرداخته و بررسی کنید که آیا ادعاهای شما تأثیرگذار هستند یا ادعاهای رقبا شما را مغلوب کرده و نور گرفتهاند؟ آیا شما معتقدید که دارای ویژگیهای منحصر به فردی هستید یا به هیچ وجه از دیگران تمایز ندارید؟
استفاده از این جدول اغلب خوشایند نیست، زیرا حقیقت تلخی را نشان میدهد، اما باعث میشود که به فکر بهبود دادن رویکرد بازاریابی خود بیفتید.
9.بررسی مزیتهای برجسته برند
یکی از مهمترین برنامههای تحقیقات بازاریابی، شناسایی دقیق و روشن آن چیزهایی است که شما را نزد مشتریان به شکل خاص و دلپذیر قرار میدهد. این تشخیص مثبت شما همان درخشش و برتریتان است. برای بررسی نقاط قوت برند، راه ساده و موثرترینش این است که از ۱۰ نفر از مشتریان خود این سؤال ساده را بپرسید: «به نظر شما بهترین ویژگی یا خدمات ما کدام است؟»
پاسخهایی که به این سؤال داده میشود، معمولاً بر روی یک یا چند جنبه از کار شما متمرکز است و به شما کمک میکند تا برنامههای بازاریابی خود را بهبود بخشید.
بعد از اینکه متوجه شدید که در کدام حوزه بهترین هستید، میتوانید در هر تبلیغ، معرفی یا ارتباطی با بازار، بر روی این برتری تمرکز کنید. همچنین میتوانید تمام تلاشهایتان را برای جذب توجه بیشتر مشتریان به نقاط قوت خود انجام دهید. سرمایهگذاری در نقاط قوت خود (نه نقاط قوت رقبا یا نقاط ضعف خود) منجر به افزایش فروش و کسب سود بیشتر خواهد شد.
10.بررسی تاریخچهی مشتریان
اغلب بازاریابها نمیتوانند بهدرستی از تمام اطلاعات مفیدی که در پایگاههای داده یا نرمافزار CRM خود دارند، برای تحقیقات بازاریابی استفاده کنند. یکی از راههای مناسب، کاوش در این دادههای رایگان است (زیرا هماکنون در اختیار شما هستند!). مشتریان خود را بررسی کنید تا سه ویژگی مشترک در آنها که آنها را از سایرین متمایز میکند، شناسایی کنید.
فروشگاه کامپیوتریای که من مشتری آن هستم، با بررسی سوابق و اسناد متوجه شد که مشتریانش دارای سه ویژگی زیر هستند:
- بیشتر تاجر یا صاحب کسبوکار خصوصیاند.
- کاربران متخصص و با تجربهتر از عموم مردماند.
- افرادی که بیشتر خرج میکنند و به کیفیت و خدمات بیشتر از قیمت اهمیت میدهند.
پس از این بررسی، این فروشگاه هدف بازاریابی خود را بازنگری کرد تا افراد بیشتری با این ویژگیها را جذب کند. مشتریان شما چه خصوصیاتی دارند که آنها را ویژه و متمایز میکند؟ این ویژگیها سوابق مناسبی برای شما فراهم میکند تا از آنها برای ترغیب مشتریان مشابه استفاده کنید.
11.نظرسنجی از مشتریان و تحلیل بازخوردها

شما میتوانید به روشهای مختلف و سادهای از مشتریان خود اطلاعات کسب کنید، زیرا مشتریان با کارمندان و شرکت شما در تعامل هستند. بهعنوان مثال، میتوانید کارتپستالهای تمبردار را همراه با محمولهها، صورتحسابها و بستههای کالا ارسال کنید و در آنها سه سؤال نظرسنجی ساده و بدون جهتگیری قرار دهید. مثلاً بپرسید: “آیا از این خرید راضی هستید؟” همچنین چند خط برای نظرات و پیشنهادات بگذارید. شاید مشتریان چیزی برای گفتن به شما داشته باشند. البته، معمولاً میزان پاسخهای دریافتی کم خواهد بود، اما این مسئله اهمیت چندانی ندارد؛ اگر کسی حرفی برای گفتن داشته باشد، این فرصت را پیدا میکند که نظرش را به گوش شما برساند. پاسخهایی که دریافت میکنید، حتی اگر فقط ۵ درصد باشند، اطلاعات قابلاتکایی در اختیار شما میگذارند که در غیر این صورت از آن بیبهره میماندید.
12.ارزیابی اثربخشی مطالب بازاریابی
هر نوع محتوای بازاریابی، از نامهها و گزارشهای فکس شده گرفته تا کاتالوگها، صفحات اینترنتی، برگههای کاغذ، نشریات و آگهیهای تبلیغاتی، را میتوانید با نظرخواهی از برخی مشتریان، توزیعکنندهها یا سایر افراد آشنا با کار و حرفهی شما ارزیابی کنید تا اثربخشی آنها را افزایش دهید. آیا از این مطالب خوششان میآید؟ آیا واقعاً آن را میپسندند؟ اگر اشتیاق چندانی نشان نمیدهند، متوجه خواهید شد که قبل از صرف هزینه برای چاپ و توزیع، باید آنها را ویرایش یا اصلاح کنید.
در این روش از تحقیقات بازاریابی، مشتریانی که نظرسنجی شدهاند میتوانند به سرعت به شما بگویند که آیا ارتباطات بازاریابیتان جلبتوجه کافی دارد یا خیر. شرکتهای بزرگ آزمونهای مفصل و پرهزینهای ترتیب میدهند که جذاب و خواندنی هستند، اما شما میتوانید با هزینهای بسیار کمتر، نتایجی کاملاً خوب به دست آورید. کافی است زمانی که مطالب بازاریابیتان هنوز در مرحله طرح اولیه است، از چند نفر نظرخواهی کنید. یک روش سادهتر (و بسیار مؤثرتر) این است که فهرستی از عنوانهای ممکن برای یک آگهی را روی کاغذ بنویسید و از مشتریان بالقوه (یا هر کس دیگری که در زمینهی کاریتان میتواند کمکتان کند) بخواهید عنوان مورد پسندشان را انتخاب کنند. نتایج این کار میتواند بسیار شگفتانگیز باشد.
13.گفتوگو با مشتریانی که از ما جدا شدهاند

نترسید! ممکن است بهسادگی از یک منبع اطلاعاتی ارزشمند غافل باشید. سوابق مشتریان پیشین را جستجو کنید: چه مشتریانی رفتهاند، کی و چرا؟ اگر نمیتوانید دلیل رفتن آنها را پیدا کنید (مثلاً از طریق یادداشتهای فروشنده یا شکایات مشتری)، سعی کنید با مشتری از دسترفته تماس بگیرید و مستقیماً از خودش بپرسید. برای این کار کسی شما را نخواهد کشت، در بدترین حالت ممکن است جواب تلفنتان را ندهند. حتی میتوانید یک متن آماده کنید و برای آنها به صورت نامه، ایمیل، تلگرام، پیامک، کبوتر و یا هر ابزار ارتباطی دیگری ارسال کنید.
چه اشتباهی کردهاید که باعث فراری شدن مشتریان شده است؟ با تعداد زیادی از آنها صحبت کنید و به تدریج الگویی مشاهده خواهید کرد. احتمالاً اکثر آنها به یک دلیل مشترک شما را ترک کردهاند. این دلیل ممکن است به قیمت، خدمات بیکیفیت، ساعتهای کاری نامناسب، رفتار کارکنان و … مرتبط باشد و این مسئلهای است که باید کشف کنید. این مسئولیت شما در قبال رشد و توسعه کسبوکارتان است.
وقتی با این تحقیق، مهمترین دلیل ترک مشتریان را شناسایی کردید، به دنبال راهحلی برای آن باشید. این مشکل را رفع کنید تا مشتریان کمتری را به همین دلیل از دست بدهید. نگهداشتن مشتری به این معناست که دیگر نیازی نیست منابع گرانبهای بازاریابی خود را صرف جذب مشتریان جدید کنید. در نتیجه، مشتریان پیشین را حفظ میکنید و هر بار که مشتری جدید به دست میآورید، به تعداد مشتریانتان افزوده میشود.
14.سوال از فرزندانتان
جدی میگویم! بچههایتان یا هر بچهای که در دسترس باشد و بتوانید لحظاتی آنها را به تفکر درباره فروش و بازارتان وادار کنید، احتمالاً نظرات منحصربهفرد و امروزیتری درباره شما بیان خواهند کرد. از آنها سؤالات سادهای بپرسید، مثلاً اینکه محصول یا خدمات بعدی چه چیزی باید باشد؟ برای پرسیدن این سؤال فوقالعاده از بچهها، بیشتر فکر کنید و سؤالات مشخصتری مطرح کنید: «امسال چه چیزی عالی بود و چه چیزی ناخوشایند؟» آنها جواب این سؤال را میدانند و شما نمیدانید. در هر بازاریابی باید مطمئن شوید که برای مشتریان خوشایند و عالی هستید و رقبایتان اینطور نیستند.
در جامعه مدرن، بچهها نقش مهمی در هدایت جریان بازار دارند. چرا از دیدگاه آنها بهره نبریم؟ حتی در بازارهای صنعتی و حرفهای نیز، درک نظرات و دیدگاههای بچهها درباره تحولات جامعه میتواند بسیار مفید و الهامبخش باشد.
15.بهرهبرداری از دادههای رایگان
دنیا مملو از اطلاعات است و برخی از این اطلاعات دقیقاً همان چیزی را فراهم میکند که برای شروع برنامه تحقیقاتی خود نیاز دارید. پس قبل از اینکه هزینهای برای تهیه گزارش بپردازید یا شرکتی تحقیقاتی استخدام کنید، به دنبال اطلاعات رایگان یا حداقل ارزان باشید.

البته وقتی با اطلاعات رایگان سروکار دارید، معمولاً هرچه هزینه کنید، بازدهی بهتری خواهد داشت. گاهی اوقات دادههای رایگان قدیمی یا فاقد جزئیات هستند و باید ببینید که آیا برای اهداف شما بهقدر کافی مناسب و مفید هستند یا خیر. این دادهها اغلب بیفایده نیستند. مثلاً اگر صرفاً میخواهید بدانید کدامیک از مناطق مجاور به اندازهای بزرگ هستند که برای خدمات نظافت منازل مناسب باشند، در این صورت مهم نیست اگر دادههای سرشماری متعلق به چند سال پیش باشد، چون به صحت و دقت صد درصدی نیازی ندارید و فقط به دنبال اطلاعات کلی درباره وسعت بازار هستید. حتی اگر به دقت و جزئیات بیشتری نیاز داشته باشید، اطلاعات رایگان به شما کمک میکند تا بر موضوع موردنظرتان دقیقتر شوید و پاسخهای فرضی برای آزمون در مرحله بعد طراحی کنید.
دادههای رایگان عمدتاً تحت مقوله دادههای ثانویه قرار میگیرند. یعنی قبلاً کسی دیگر آنها را جمعآوری و منتشر کرده است، پس دستدوم به شما میرسند. بسیاری از دولتها دادههای مفصلی درباره فعالیتهای اقتصادی، میزان جمعیت و جریانهای بازار داخلی جمعآوری میکنند. در ایالات متحده، اداره سرشماری و آمار بهترین منبع دادههای مربوط به تعداد و انواع مردم و خانوارهای ساکن در آنجاست. وزارت صنعت، معدن و تجارت، اتاقهای بازرگانی، سازمان توسعه تجارت، اتاق اصناف، خانه صنعت و معدن، سایت آمار و بانک مرکزی و … نیز دادههای بیپایانی در این مورد ارائه میکنند که چه نوع مشاغل و حرفههایی، چه کاری، به چه میزان و در کجا انجام میدهند.
16.اطلاعات رسانهای
هرگاه سفارش تبلیغ میدهید، از کارگزاران بخواهید که اطلاعاتی درباره مشتریان پایهی خود و مخاطبان تبلیغات شما ارائه دهند. این اطلاعات میتوانند به شما اطمینان دهند که تبلیغات شما به مخاطبان مناسب میرسد و همچنین ارقامی را برای محاسبه اثربخشی تبلیغات در اختیارتان قرار دهند.
من برای قرار دادن کلیدواژهها در موتورهای جستجوی گوگل برای شرکت خودم هزینه میپردازم. علاوه بر تبلیغات خوبی که آنها فراهم میکنند، این موتورهای جستجو گزارش مفصلی از نحوه دستیابی افراد به این موتورها با استفاده از فهرست کلیدواژههای من ارائه میدهند. من (بهطور رایگان) میتوانم از طریق گوگل بفهمم که در هفته گذشته ۲۰۴۵ نفر اصطلاح “مشاوره تبلیغات” را جستجو کردهاند و فهرست من بهطور متوسط رتبهی سوم را در نتایج آن جستجوها به دست آورده است. از این ۲۰۴۵ نفر که اصطلاح فوق را جستجو کردهاند، ۱۳۵ نفر پیغام مرا خوانده، روی سایت کلیک کرده و وارد آن شدهاند.
گزارشهای سایت من نشان میدهد که از هر صد کلیک، یک نفر (۱ درصد) سفارش ثبت میکند. اگر بخواهم تعداد سفارشها را افزایش دهم، چه باید بکنم؟ خب، میتوانم محاسبه کنم که اگر این درصد را به ۲ درصد برسانم، تعداد مشتریان احتمالی که از طریق گوگل وارد سایت من میشوند، دو برابر میشود و به همان نسبت سفارشها نیز دو برابر خواهد شد. و این دقیقاً همان کاری است که ما انجام میدهیم: افزایش تعداد کلیکها.
17.بازنمایی خلاقانه از اطلاعات جمعیت
باید توجه داشته باشم که از واژه “جمعیتشناسی” استفاده میکنم، زیرا در غیر این صورت کسی به آن توجه نمیکند.
تحقیقات جمعیتشناسی معمولاً برای اکثر افراد خستهکننده است. با این حال، اطلاعات دربارهی جریانهای قومی در بازار شما و سن متوسط یا سطح تحصیلی افراد آن، راهنماییهای بسیار مفیدی برای تغییرات لازم در استراتژی بازاریابی شما فراهم میکند.
در ایران، جمعیت بالغ بر ۶۰ سال به دلیل ارزشها و نگرشهای مشترکی که دارند، به عنوان یک بازار هدف بسیار ارزشمند محسوب میشود. این افراد نیازهای خاصی دارند، از جمله بستهبندیهای سادهتر برای محصولات، ابزارهای نظارتی قابل استفادهتر و نگرانیهای بیشتری در زمینه سلامت دارند. افراد مسن به دلیل درآمد قابل استفاده بالا و سرمایه زیادی که در دسترس دارند، میتوانند یکی از پرخاشگرترین و پر سودترین بازارهای هدف برای شرکتها باشند.
با پیشرفت جامعه به سمت مسنتر شدن، بازاریابی به سوی این گروه سنی میتواند رشد سریعتری داشته باشد نسبت به سایر گروههای سنی. برای بهرهمندی از این فرصتها، لازم است با دقت به دادههای جمعیت شناختی و منابع دیگر اطلاعات دستدوم توجه شود. اغلب شرکتها به این منابع کمهزینه اهمیت نمیدهند و در نتیجه، قادر به درک کامل تغییرات بازار خود نمیشوند.
دیدگاهتان را بنویسید